Η λάμψη της Μπέττυς Αρβανίτη προέρχεται από τη δύναμή της να τσαλακώνει την εικόνα της.
«Πώς μεγάλωσε έτσι η Αρβανίτη;» σχολιάζει μία θεατής. «Αποκλείεται να άφησε άσπρα τα μαλλιά της, περούκα θα είναι» αποκρίνεται, πιο καλοπροαίρετα, η φίλη της. «Μπα, έτσι θα ’ναι. Τι; Μόνο εμείς θα μεγαλώνουμε;» ανταπαντά η πρώτη. Βγαίνοντας από το θέατρο της οδού Κεφαλληνίας, μετά το τέλος της παράστασης «Φόνισσα», αυτή η γυναικεία στιχομυθία φάνταζε αδιάφορη. Η σκέψη μου ήταν καρφωμένη στην τελευταία σκηνή του έργου, εκεί που η Μπέτυ Αρβανίτη, υποδυόμενη την ηρωίδα του Παπαδιαμάντη και ισορροπώντας πάνω σε μια ξύλινη σανίδα, συναντάει τον θάνατο «μεταξύ της θείας και της ανθρώπινης δικαιοσύνης». Οταν όμως μια εβδομάδα αργότερα μου άνοιξε την πόρτα του διαμερίσματός της στον Λυκαβηττό, η Μπέτυ Αρβανίτη ήταν ο εαυτός της: ψηλόλιγνη κορμοστασιά, γκρι φόρμα, αθλητικά παπούτσια, ούτε ίχνος μέικ απ. Και τότε, αν μπορούσα, θα πληροφορούσα εκείνη τη γυναίκα ότι η Μπέττυ Αρβανίτη δεν μεγαλώνει. Ευγενική και προσιτή, με καλωσορίζει και με οδηγεί στο ηλιόλουστο αίθριο του σπιτιού της. Οσο ετοιμάζει καφέ, παρατηρώ ότι γύρω υπάρχουν παντού βιβλία και κοχύλια. «Λογικό», σκέφτομαι, «ο γιος της, ο Αλέξης Σταμάτης, είναι συγγραφέας». Αργότερα, η ίδια θα μου λύσει και την απορία για τα κοχύλια: «Εχω υπάρξει πρωταθλήτρια κολύμβησης νέα. Κολυμπάω δύο ώρες ασταμάτητα. Καταδύσεις δεν κάνω αλλά εντάξει να βγάλεις και ένα κοχύλι δεν είναι δα και κάτι σπουδαίο».
Το θέατρο είναι εξάρτηση; Οχι. Είναι μεγάλη αγάπη.
Φέτος ερμηνεύετε τη «Φόνισσα», ένα πρόσωπο που σκοτώνει για να λυτρώσει τα μικρά κορίτσια από τη σκληρή γυναικεία μοίρα. Η εποχή μας μπορεί να γεννήσει «φόνισσες»; Δεν πιστεύω ότι αυτήν τη στιγμή βιώνουμε, στην Ευρώπη τουλάχιστον, τόσο μεγάλη καταπίεση ως θηλυκά. Το αντίθετο μάλιστα. Μερικές φορές βλέπει κανείς μια υπερδραστηριότητα των γυναικών και μια μίμηση αντρικών προτύπων. Πλέον έχουμε κατακτήσει πάρα πολλά πράγματα.
Τελικά όμως μήπως έχουμε εγκλωβιστεί σε χιλιάδες ρόλους και αυτή είναι η νέα μας καταπίεση; Αυτό λειτουργεί ως παγίδα σε ένα βαθμό. Οι γυναίκες και οι άνδρες δεν είναι ίδιοι, είναι ίσοι. Το λάθος είναι να μιμηθείς το άλλο φύλο και όχι να κατακτήσεις τις ελευθερίες του δικού σου. Εντάξει, δεν είμαι εναντίον, αλλά γιατί να γίνεσαι μποξέρ και να είσαι γυναίκα; Γιατί να σπαταλήσεις τόση δύναμη ώστε να τους ξεπεράσεις εκεί που δεν σε παίρνει; Πιστεύω πάρα πολύ στις γυναίκες και στην οπτική τους. Υπάρχει μια άλλη υπομονή, μια άλλη σοφία, αγαπούν περισσότερο τον άνθρωπο, ίσως γιατί τον γεννάνε.
Στη «Φόνισσα» για τις ανάγκες του ρόλου μεταμορφώνεστε σε ηλικιωμένη γυναίκα. Πώς νιώθετε εκείνη τη στιγμή; Ελευθερία. Μεγάλη ελευθερία Οταν μια ηθοποιός είναι εγκλωβισμένη στην εικόνα της, είναι αδύνατον να ερμηνεύσει κάτι άλλο γιατί έχει συνεχώς έναν καθρέφτη απέναντί της. Λειτουργεί ναρκισσιστικά και εμποδίζει το βάθος του ρόλου. Εάν πεις δεν είμαι τίποτα ή μάλλον εάν πεις είμαι χάλια αισθάνεσαι μια φοβερή ελευθερία.
Φέτος το παρακάνατε όμως.Οντως, αλλά μου αρέσει. Οταν βγήκαν οι φωτογραφίες πραγματικά δεν αναγνώριζα τον εαυτό μου. Δεν μπορείς να παίζεις όμως τη «Φόνισσα» και να μη φαίνεσαι ηλικιωμένη. Ετσι και αλλιώς μεγάλη γυναίκα είμαι, δεν είμαι κάτι άλλο. Αυτή είναι η πραγματικότητα.
Η σχέση σας με τον χρόνο ποια είναι; Δεν μπορώ να πω ότι είμαι ευτυχής που μεγαλώνω. Αλλά πιστεύω και κάτι άλλο: ότι δεν μπορεί να χάνει μόνο κανείς, κάπου πρέπει και να κερδίζει. Ισως σε σοφία. Δεν λέω βέβαια ότι γίνεσαι σοφός. Αλλά κάτι πρέπει να γίνεσαι. Αλλιώς μόνο να χάνεις; Κρίμα. Εχω βάλει στόχο να «εκμεταλλευτώ» το πέρασμα του χρόνου, όχι μόνο να με εκμεταλλευτεί. Παίζει ρόλο και το γεγονός ότι μάλλον έχω εξαντλήσει τη ματαιοδοξία μου. Μην λέω και μεγάλες κουβέντες βέβαια. Δεν είμαι μια γυναίκα που γυρίζει ατημέλητη. Και ντύνομαι και βάφομαι και με νοιάζουν αυτά τα πράγματα. Πάντως αυτό το ταξίδι πρέπει κάπως να το καταλάβεις και εμένα με ενδιαφέρει αυτό. Εχω ακόμα περιέργειες.
Τα τελευταία χρόνια, εάν εξαιρέσουμε τον «Βυσσινόκηπο» έχετε ένα σερί από σκληρές γυναίκες. Είναι κόντρα ρόλοι για αυτό τους επιλέγετε; Οχι είναι σημαντικοί. Κάποιοι ρόλοι γυναικών μιας ηλικίας και έπειτα, δεν είναι και τόσο καλοσυνάτοι, εδώ που τα λέμε. Με ενδιαφέρουν αυτές οι γυναίκες γιατί με ενδιαφέρουν οι ρωγμές τους. Βέβαια στην «Φόνισσα» εκείνο που είναι πολύ πιο σημαντικό από όλα αυτά είναι η πορεία προς στην τρέλα, αυτό το «ψηλώνει ο νους της».
Γενικά πάντως και από μικρή είχατε πάντα το ρόλο της ντάμας, της σοβαρής. Ποτέ δεν έκανα την ενζενί. Ισως και το φιζικ μου δεν βοηθούσε. Δεν έβγαζα ποτέ το νιάου-νιάου, το κοριτσάκι το χαριτωμένο. Δεν με αντιπροσώπευε ποτέ αυτός ο τύπος γυναίκας ούτε και στην ζωή μου έτσι και αλλιώς.
Από τις ταινίες του ελληνικού κινηματογράφου στις οποίες πρωταγωνιστήσατε τι γεύση σας έχει μείνει; Γινόντουσαν με αγάπη, με αθωότητα και περάσαμε γενικά πολύ ωραία. Αλλά ξέρετε τι συμβαίνει; Εγώ ποτέ δεν θεώρησα ότι είναι κάτι σημαντικό. Πάντα έκανα θέατρο και ένα θέατρο μάλιστα ψαγμένο. Αλλά το σινεμά τελικά μένει, ο κινηματογράφος, οι ταινίες αυτές. Θεωρώ λοιπόν ότι εκτός από ελάχιστες περιπτώσεις εξαιρετικών ταινιών είναι γενικά υπερτιμημένες. Είχαμε όμως πάρα πολύ καλούς κωμικούς. Εμείς λίγο γλάστρες ήμασταν. Ε, ναι τώρα, σιγά, τι να λέμε.
Τις βλέπετε σήμερα; Ολόκληρες; Οχι. Δεν αντέχω. Γενικά εγώ δεν βλέπω τηλεόραση
Και δεν κάνετε και τηλεόραση. Εχω κάνει ορισμένα πράγματα παλιά τα οποία ήταν ενδιαφέροντα. Οχι δεν θέλω να παίξω στην τηλεόραση γιατί οι δουλειές γίνονται πάρα πολύ πρόχειρα. Εγώ πιστεύω ότι όταν δεν επενδύεις στον χρόνο, όταν λες θα κάνω κάτι σε μια εβδομάδα, δεν γίνεται να είναι καλό. Θεωρώ τον εαυτό μου πολύ τυχερό που μπορώ να μην κάνω τηλεόραση. Δεν κατηγορώ βέβαια κανένα που παίζει γιατί ασφαλώς καταλαβαίνω τους λόγους που αυτό συμβαίνει. Φυσικά γίνονται και κάποια πράγματα που είναι καλά και ευχαρίστως θα τα έκανα. Από την άλλη μεριά όμως δεν είμαι και τόσο σίγουρη, γιατί είμαι τόσο δοσμένη τελικά στο θέατρο που δεν έχω σχεδόν καθόλου χρόνο.
Για το νέο ελληνικό σινεμά τι πιστεύετε; Για τις τελευταίες επιτυχίες που έχουμε σε διεθνή φεστιβάλ; Είμαι οπαδός του νέου ελληνικού σινεμά. Το πιστεύω πάρα πολύ. Τα τελευταία χρόνια απέχω γιατί δεν έτυχε να έχω κάποια πρόταση που να με ενδιαφέρει. Θεωρώ ότι υπάρχουν δυο τρεις άνθρωποι που αξίζουν πολύ τον κόπο και πιστεύω ότι θα βγει κάτι πολύ καλό από αυτήν την ιστορία.
Εχετε κάνει τρεις γάμους και πήρατε δύο διαζύγια. Τι έχετε απομυθοποιήσει στον έρωτα; Τίποτα. Το μόνο πράγμα που μπορώ να πω είναι ότι ο έρωτας εάν δεν μετατραπεί σε αγάπη είναι θνησιγενής. Δεν μπορεί να ισχύει ως πάθος αιώνια. Εχει διάρκεια νομίζω αλλά και μεγάλες δυνατότητες μετατροπής.
Γίνατε πολύ μικρή μητέρα. Ηταν ο σημαντικότερος ρόλος στην ζωή σας; Χωρίζω τους ανθρώπους ανάμεσα σε αυτούς που έχουν παιδί και σε αυτούς που δεν έχουν. Αυτού του είδους η εμπειρία δηλαδή ότι κάποιος άλλος άνθρωπος είναι πιο σημαντικός από σένα, λειτουργεί σε ένα πολύ μεγάλο βαθμό βαθιά και κοντράρει τον ατομικισμό, μικραίνει το εγώ σου. Οταν βέβαια κάνεις παιδί σε πολύ μικρή ηλικία άλλα κερδίζεις και άλλα χάνεις. Μικρή αισθάνεσαι τη μητρότητα σαν παιχνίδι. Δεν την καταλαβαίνεις και πολύ. Αργότερα βέβαια βγαίνεις κερδισμένη από το γεγονός ότι έχεις μικρή διαφορά ηλικίας με το παιδί σου. Εγώ πάντως νομίζω ότι οι γυναίκες πρέπει να κάνουν παιδί σε ώριμη ηλικία, εκεί γύρω στα 30.
Είναι πιο ιδιαίτερη η σχέση μητέρας γιου από ότι η σχέση μητέρας κόρης; Είναι νομίζω, όπως αντίστοιχα ο δεσμός κόρης πατέρα. Υπάρχει αυτός ο «ερωτισμός» στη σχέση.
Και όταν αυτός ο γιος μεγαλώνει και η μητέρα γίνεται από νύφη πεθερά πως το αντιμετωπίζει; Τέλεια. Το θέμα είναι ότι όταν αγαπάς τον γιό σου αγαπάς και αυτόν που αγαπάει. Εγώ τουλάχιστον την γυναίκα του γιου μου την αγαπώ πάρα πολύ.
Διαβάζετε τα βιβλία του γιου σας πριν δημοσιευτούν; Είναι δυνατόν να μην τα διαβάζω; Εχουμε μια ουσιαστική σχέση, μια σχέση που τα λέμε όλα. Είμαι αυστηρή μαζί του. Οταν διαβάζω τα βιβλία του πριν δημοσιευτούν έχω κατά καιρούς παρατηρήσεις. Μετά βέβαια, δεν έχω καμία και μου αρέσουν πάρα πολύ. Και εκείνος είναι όμως αυστηρός με την δουλειά μου. Δεν μου λέει στα πάντα μπράβο. Πολλές φορές μου έχει κάνει παρατηρήσεις που είναι και πολύ εποικοδομητικές μάλιστα. Πέρα πάντως από την φυσιολογική αγάπη που νοιώθω ως μάνα για τον γιο μου, τον εκτιμώ πάρα πολύ. Τον πιστεύω.
Από αυτά που λέτε συμπεραίνω ότι δεν είστε μια μητέρα καταπιεστική που επεμβαίνει στην ζωή του άλλου.Οχι. Καθόλου. Μερικές φορές τον καταπιέζω σε πράγματα άλλα. Δηλαδή μην φοράς αυτό πράγμα έτσι. Βάλε εκείνο. Φάε. Αυτά τα κλασσικά, τα κάνω και αυτός γελάει.
Τους νέους που φεύγουν αυτή την στιγμή από την χώρα μας τους καταλαβαίνετε;Εξαιρετικά καλά. Το καταλαβαίνω σε προσωπικό επίπεδο. Και εγώ θα έφευγα, παρόλο που δεν είναι σωστό αυτό που λέω. Κάποια στιγμή μάλιστα σκέφτηκα ότι χαίρομαι που δεν είμαι νέα.
Θεωρείτε ότι για την κρίση φταίνε μόνο οι πολιτικοί ή συμφωνείτε με το χιλιοειπωμένο μαζί τα φάγαμε; Οχι, το μαζί τα φάγαμε δεν είναι αλήθεια. Πιστεύω όμως και θέλω να το πιστεύω ότι και εμείς οι πολίτες έχουμε ευθύνη. Τι είμαστε παιδάκια που μας κατευθύνουν; Εάν είμαστε παιδάκια καλά να πάθουμε. Ολοι ζήσαμε σε ένα βαθμό εκτός πραγματικότητας. Νομίζω πάντως ότι το πράγμα έχει ξεφύγει, δεν διοικούν πλέον οι πολιτικοί αλλά οι αγορές. Το τέρας το φτιάξαμε χωρίς να σκεφτούμε.
Εχετε σκεφτεί να κατεβείτε στην πολιτική; Ποτέ. Δεν είναι το δικό μου τερέν αυτό. Οπως κανείς δεν είπε σε εμάς να γίνουμε ηθοποιοί και μας χτυπάνε όταν δεν παίζουμε καλά, κανείς δεν είπε και σε αυτούς τους ανθρώπους να γίνουν πολιτικοί. Πρέπει να μπουν άνθρωποι με ταλέντο. Τι να κάνουμε;
Διατηρείτε ένα θέατρο στην Κυψέλη μια περιοχή με τα προβλήματα της. Θεωρείτε ότι πηγαίνει κάτι στραβά στο κέντρο; Εμείς ευτυχώς δεν έχουμε βιώσει πράγματα άσχημα. Μερικές φορές όταν περνάει μια οικογένεια μαύρων απ’έξω και ακούω το παιδάκι να μιλάει ελληνικά συγκινούμαι. Βεβαίως δεν μπορεί να σηκώσει η Ελλάδα τόσο κόσμο αλλά από την άλλη μεριά τι φταίνε και αυτοί οι άνθρωποι; Δεν ξέρω, εμείς συμβιώνουμε καλά με το περιβάλλον μας.
Πόσο δύσκολο είναι να είσαι ηθοποιός και παράλληλα να διοικείς και ένα θέατρο;Δεν θα μπορούσα ποτέ να το κάνω χωρίς τον Βασίλη Πουλαντζά, τον άντρα μου. Δεν είμαι καθόλου καλή στα πρακτικά και είναι μεγάλη στήριξη να έχεις έναν άνθρωπο που να αγαπάει αυτή τη δουλειά και να συμμετέχει τόσο ουσιαστικά μέχρι του σημείου να κάνει και μεταφράσεις.
Είναι όμως δύσκολο να δουλεύεις μαζί με τον σύντροφο σου; Οχι. Μόνο όταν δουλεύουμε μαζί δεν τσακωνόμαστε. Μπορεί να μαλώσουμε γιατί έχουμε άλλες απόψεις σε κάποια θέματα, αλλά πάνω στην δουλειά δεν έχουμε διαφωνίες. Ισως, γιατί θέλουμε τα ίδια πράγματα πιστεύω.
Το θέατρο χωράει στην κρίση; Νομίζω πως ναι. Το θέατρο αντέχει και αυτό αποδεικνύεται καθημερινά. Πιστεύω πάντως πως θα γίνονται πλέον αυστηρές επιλογές, γιατί ο κόσμος δεν θα έχει λεφτά να πηγαίνει κάθε μέρα.
Για το κοινό τι έχετε να πείτε; Πιστεύω ότι κάθε κοινό έχει την παράσταση που του αξίζει. Υπάρχουν φορές που μπορεί να είσαι κουρασμένος, να έχεις χίλια πράγματα στο μυαλό σου και να βγεις στην σκηνή και να κάνεις μια παράσταση καταπληκτική γιατί είχες καλό κοινό. Τα νέα παιδιά ειδικά είναι καταπληκτικά. Είναι τόσο ανοιχτά στο να δεχτούν αλλά και στο να απορρίψουν. Δεν έχουν αυτό το προκάτ: το Σάββατο θα πάμε στο θέατρο, θα βάλουμε τα καλά μας, θα κάτσουμε, θα βαριόμαστε και θα σκεφτόμαστε πώς θα πάμε στην ταβέρνα μετά.
Απωθημένα έχετε; Θεατρικά και μη; Εχω χάσει κάποιους ρόλους γιατί πέρασε η ηλικία τους πλέον, αλλά από εκεί και πέρα δεν μπορώ να πω ότι είμαι αδικημένη. Ετσι και αλλιώς ο κάθε ρόλος συσσωρεύεται πάνω στον άλλον και οι εμπειρίες μαζεύονται. Στην ζωή μου θα ήθελα να έχω κάνει πιο πολλά ταξίδια που δεν έγιναν λόγω θεάτρου. Ισως όμως τελικά δεν το ήθελα και τόσο, γιατί στο χέρι μου ήταν.
Ποια θεωρείτε ότι είναι η καλύτερη ηλικία για μια γυναίκα; Τα σαράντα γιατί έχει ξεπεράσει τις ανασφάλειες εξακολουθώντας ακόμα να είναι επιθυμητή. Ξέρει τι θέλει περισσότερο.
Εσείς ως νέα είχατε ανασφάλειες; Βέβαια όπως όλοι οι άνθρωποι. Δεν είχα απόλυτα την αίσθηση του εαυτού μου των δυνατοτήτων μου. Την κρίση ηλικίας την έζησα στα 30. Νόμισα ότι μεγάλωσα πάρα πολύ. Τελείως τρελό, τώρα που το σκέπτομαι. Μου το έλεγε η μαμά μου, ότι η ζωή είναι μεγάλη και δεν το πίστευα. Μετά το κατάλαβα. Θέλω να πω δηλαδή ότι υπάρχουν πολλά περιθώρια για μια γυναίκα. Δεν γερνάμε τόσο γρήγορα όσο νομίζουμε όταν είμαστε νέες.
