Πώς με το πέρασμα στον χριστιανικό κόσμο η θεά Αθηνά «αντικαταστάθηκε» στη θρησκευτική συνείδηση από την Παρθένο Μαρία

Στρατηγός, προστάτις και παρθένος. Είναι η θεά Αθηνά ή η Παναγία; Προστάτις των γυναικών, των παιδιών και του τοκετού. Είναι η Αρτεμις Παιδοτρόφος και Λοχεία ή μήπως η Παναγία; Συνετή, κόσμια, καλόβουλη, μειλίχια και πολυεύσπλαχνη, που δοκίμασε αβάσταχτο πόνο και γνώρισε πολλά βάσανα. Είναι η θεά Ισις ή πρόκειται για την Παναγία, μητέρα του Χριστού;
Εκεί, στο γύρισμα του ελληνικού κόσμου από τον πολυθεϊσμό στον χριστιανισμό, όταν ο δεύτερος άρχισε σιγά-σιγά να επικρατεί στη θρησκευτική συνείδηση και στη λατρευτική πρακτική, η μείξη στοιχείων του ειδωλολατρικού παρελθόντος με τη νέα θρησκεία όχι μόνο δεν θα τη μείωνε, αλλά θα συντελούσε σε μεγάλο βαθμό στην εδραίωσή της. Πρότυπα αιώνων, εξάλλου, ήταν δύσκολο να καταργηθούν. Αντιθέτως, η αφομοίωσή τους από τον χριστιανισμό υπήρξε ο συνδετικός κρίκος που χρειάζονταν οι άνθρωποι για να τον δεχθούν ευκολότερα. Αποτέλεσμα, πολλές από τις αρχαίες θεότητες και τελετουργίες να παραμείνουν στο χριστιανικό εορτολόγιο και να προσαρμοστούν στο τυπικό και στις παραδόσεις της νέας θρησκείας.
Είναι σύμπτωση ότι η μεγάλη γιορτή της Παναγίας τον Δεκαπενταύγουστο συμπίπτει με τα γενέθλια της θεάς Αθηνάς στις 28 του αρχαίου μήνα Εκατομβαιώνα (μέσα Ιουλίου – μέσα Αυγούστου), όταν τελούνταν τα Παναθήναια, η μεγαλύτερη γιορτή της αρχαίας Αθήνας; Ή μήπως είναι τυχαίο ότι ο ναός της παρθένου Αθηνάς στην Ακρόπολη μετατράπηκε σε ναό της Παναγίας Παρθένου; Αλλωστε δεν ήταν μόνον ο Παρθενώνας που έγινε χριστιανική εκκλησία, αφού σύμφωνα με το διάταγμα του Ιουστινιανού όλα τα αρχαία ιερά έπρεπε να μετατραπούν σε ναούς προκειμένου να εξαγνιστούν. Σε πολλά δε από αυτά, όπου λατρεύονταν γυναικείες, παγανιστικές θεότητες, χτίστηκαν ναοί αφιερωμένοι στην Παναγία, η οποία πολύ συχνά προσλάμβανε και τις ιδιότητες των αρχαίων θεοτήτων.

Οι ιδιότητες
Οι επαναλαμβανόμενοι εποχικοί κύκλοι του θανάτου και της αναγέννησης και τα λατρευτικά έθιμα που σχετίζονται με τη γη, τη βλάστηση και την καλή σοδειά συνδέθηκαν και με την Παναγία, όπως έχει γράψει ο μεγάλος λαογράφος Γεώργιος Μέγας. Τα Εισόδια της Θεοτόκου συνδέονται με τη σπορά και η Παναγία λαμβάνει τα χαρακτηριστικά της θεάς Δήμητρας αποκτώντας άλλοτε το προσωνύμιο Αποσπορίτισσα και άλλοτε Μεσοσπορίτισσα. Παραμένει μάλιστα και το αρχαίο έθιμο της πανσπερμίας, τα πολυσπόρια, όπως το λέμε σήμερα.
Αειπάρθενος, όπως οι αρχαίες θεές Αθηνά και Αρτεμη, ονομάστηκε η Παναγία από τον 6ο αιώνα. Ταυτόχρονα όμως είναι η προστάτις των εγκύων γυναικών που για να έχουν καλό τοκετό κρατούν ένα φυλαχτό-φυτό, «της Παναγίας το χορτάρι», όπως λέγεται. Αρχαίες μητρικές θεότητες ήταν και άλλες: η Αστάρτη, η Λητώ, η Γαία, η Ισις, με ρίζες που χάνονται στο βάθος της Νεολιθικής εποχής. Αρχέτυπο όλων όμως θεωρείται η Μεγάλη Μητέρα ή Μητέρα Γη ή Μεγάλη Μητέρα Θεά, που κατά τον Γιουνγκ πρόκειται για ένα μητριαρχικό μοντέλο που ενυπάρχει στον άνθρωπο πριν και από την κύηση.
Η Μεγάλη Μητέρα ήταν άλλωστε η κύρια θεότητα στη Μινωική Κρήτη, από κάποια εποχή μάλιστα παράλληλα με τον «νεαρό θεό» (είτε ως «θείο βρέφος» είτε ως σύζυγό της). Σύμφωνα με τον κύκλο της φύσης για τον θάνατο και την αναγέννηση η Μεγάλη Μητέρα παντρεύεται διαρκώς τον νεαρό θεό που γεννιέται και πεθαίνει κάθε χρόνο.

Προστάτις
Στρατηγός των στρατηγών, η Παναγία προστατεύει τους πιστούς της – όπως και η θεά Αθηνά τους Αθηναίους – σε κάθε δύσκολη στιγμή. Το 626, στην πολιορκία της Κωνσταντινούπολης από Αβαρους και Πέρσες, οι πιστοί που έχουν συγκεντρωθεί στη Μεγάλη Εκκλησία θα δουν ξαφνικά μπροστά τους την Παναγία να έχει απλώσει προστατευτικά το πέπλο της πάνω από την πόλη (θυμηθείτε τον πέπλο της Αθηνάς στα Παναθήναια). Και η μεγαλύτερη απόδειξη: «Τη υπερμάχω στρατηγώ τα νικητήρια» ψάλλουν οι πολιορκημένοι χριστιανοί στην τελευταία λειτουργία της Αγίας Σοφίας, το 1453.
Ο Ακάθιστος Υμνος ωστόσο μοιάζει κάπως με τις «ισιακές αρεταλογίες», τους ύμνους δηλαδή προς τη θεά Ισιδα, όπως λέει ο καθηγητής Αρχαιολογίας κ. Μιχάλης Τιβέριος. Πολλά από τα χαρακτηριστικά της αιγύπτιας θεάς, που είχε εξελληνιστεί, πέρασαν και στην Παναγία. «Οπως η Παναγία, έτσι και η θεά αυτή απέκτησε μύριες προσωνυμίες, ήταν δηλαδή μυριώνυμη, όπως “παντοκράτειρα” και “βασίλισσα του ουρανού, της γης και του κάτω κόσμου”» σημειώνει ο κ. Τιβέριος.

Η βασιλική του Παρθενώνα
Είναι άγνωστο πότε ακριβώς μετατράπηκε ο Παρθενώνας σε χριστιανικό ναό, το βέβαιο όμως είναι ότι επί Ιουστινιανού (482-565) καθαγιάστηκε και ορίστηκε ως η «καθολική εκκλησία των Αθηνών». Η λατρεία της ειδωλολατρικής παρθένου έδωσε έτσι τη θέση της στη χριστιανή Παρθένο και ο ναός πήρε το όνομα Παναγία Αθηνιώτισσα. Για τον σκοπό αυτόν μάλιστα και προκειμένου να εξυπηρετήσει τις ανάγκες της νέας λατρείας ο Παρθενώνας υπέστη πολλές επεμβάσεις και μετατράπηκε σε τρίκλιτη βασιλική.
Το κύρος του ναού ήταν μεγάλο, αφού ακόμη και ο Βασίλειος Β’ Βουλγαροκτόνος γιόρτασε τη νίκη του κατά των Βουλγάρων στην Παναγία Αθηνιώτισσα. Επρόκειτο άλλωστε για περίλαμπρο ναό, με τη χρυσή εικόνα της Παναγίας και θαυμάσια ψηφιδωτά. Μόνο 188 ψηφίδες διασώθηκαν από αυτά και μεταφέρθηκαν το 1848 στο Βρετανικό Μουσείο, ενώ σήμερα διακρίνονται ελάχιστα ίχνη των αρχικών παραστάσεων. Εκείνο όμως που διασώζεται είναι τα εκατοντάδες χαράγματα με ονόματα στρατηγών, επισκόπων κ.λπ., αλλά και απλές αναγραφές ονομάτων, θανάτων, τίτλοι και επαγγέλματα, προσευχές και συμβολικές παραστάσεις που αναγράφηκαν μέσα στους αιώνες στους κίονες του ναού. Κατά την Αλωση των Αθηνών από τους Λατίνους όμως η εκκλησία συλήθηκε και μετατράπηκε σε καθολική με την ονομασία «Σάντα Μαρία ντι Ατένε», ενώ αργότερα έγινε τζαμί.
Στην υποτιθέμενη ομοιότητα της παράστασης μιας μαρμάρινης μετόπης του Παρθενώνα με τη σκηνή του Ευαγγελισμού οφείλεται εξάλλου η διάσωσή της κατά τον Μεσαίωνα από φανατικούς της νέας θρησκείας που κατέστρεψαν τον αρχαίο διάκοσμο του ναού. Η μετόπη βρίσκεται σήμερα στο Μουσείο Ακρόπολης.

Πηγή : tovima.gr

Στις 27 Αυγούστου στο Μουσείο της Ακρόπολης από το Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος

Τη Δευτέρα 27 Αυγούστου θα πραγματοποιηθεί από το Ίδρυμα «Σταύρος Νιάρχος» η δημόσια παρουσίαση του Κυπέλλου που είχε απονεμηθεί στον Ολυμπιονίκη Σπύρο Λούη. Η παρουσίαση θα γίνει στις 7 το απόγευμα στο Μουσείο της Ακρόπολης.

Υπενθυμίζεται ότι το Ίδρυμα είχε αποκτήσει το Κύπελλο σε δημοπρασία τον Απρίλιο του 2012.

Το κύπελλο, ύψους 15 εκατοστών, δημοπρατήθηκε έπειτα από σχετική απόφαση του εγγονού του Ολυμπιονίκη.

Σύμφωνα με τον οίκο Christie’s, η αξία του κυπέλλου ήταν μεταξύ 120.000 και 160.000 λιρών (περίπου 146.000- 195.000 ευρώ).

Στην ανακοίνωση του Ιδρύματος, τον περασμένο Απρίλιο, αναφερόταν:

«Το Ίδρυμα ‘Σταύρος Νιάρχος’ ανακοινώνει ότι απέκτησε το Ασημένιο Κύπελλο που εμπνεύστηκε και σχεδίασε ο Michel Bréal, για τον Πρώτο Μαραθωνιονίκη, τον Έλληνα Σπύρο Λούη, και το οποίο του απονεμήθηκε κατά τους πρώτους Σύγχρονους Ολυμπιακούς Αγώνες, στην Αθήνα, το 1896.

» Το Ίδρυμα ‘Σταύρος Νιάρχος’ απέκτησε το Ασημένιο Κύπελο σε έντονη δημοπρασία που πραγματοποιήθηκε σήμερα στον οίκο Christie’s στο South Kensington του Λονδίνου.

» Το Ίδρυμα θα μοιραστεί το κύπελλο με τον ελληνικό λαό, εκθέτοντάς το μόνιμα στο Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος, μετά την ολοκλήρωση του τελευταίου το 2015.

» Στο μεταξύ, το Ίδρυμα θα ερευνήσει την εύρεση κατάλληλης προσωρινής θέσης για την έκθεσή του στο κοινό.»

Πηγή : tovima.gr

Πρόγραμμα ταινιών του ευρωπαϊκού κινηματογράφου από την Εταιρεία Ελλήνων Σκηνοθετών

Συνεχίζονται οι προβολές ταινιών του ευρωπαϊκού κινηματογράφου συμπεριλαμβανομένων και ελληνικών στην μικρή θερινή αίθουσα του κήπου του Συλλόγου Ελλήνων Αρχαιολόγων, Ερμού 134-136 στο Θησείο.

Έχουν προβληθεί ήδη οι ταινίες «Σινεμά Ο Παράδεισος», «Η χορωδία του Χαρίτωνος», «Ο Τρελός Πιερό», «Ακαδημία Πλάτωνος», «Ιστορίες του Καλοκαιριού» και «Ας Περιμένουν οι Γυναίκες».

Οι προβολές πραγματοποιούνται κάθε βδομάδα, Τρίτη και Πέμπτη, ώρα 21.30μ. μ. και η είσοδος είναι ελεύθερη.

Η προσπάθεια αποτελεί συνεργασία της Εταρείας Ελλήνων Σκηνοθετών με τον Σύλλογο Ελλήνων
Αρχαιολόγων.

Το πρόγραμμα προβολών συνεχίζεται και τον Αύγουστο με τις παρακάτω ταινίες:

Πέμπτη 02 Αυγούστου 2012 «Ένα Τρυφερό Φιλί», σε σκηνοθεσία Κεν Λόουτς
Τρίτη 07 Αυγούστου 2012 «Τσίου», σε σκηνοθεσία Μάκη Παπαδημητράτου
Πέμπτη 09 Αυγούστου 2012 «Ιστορία Έρωτα και Αναρχίας», σε σκηνοθεσία Λίνα Βερτμίλερ
Τρίτη 21 Αυγούστου 2012 «Ώρες Κοινής Ησυχίας», σε σκηνοθεσία Κατερίνας Ευαγγελάκου
Πέμπτη 23 Αυγούστου 2012 «Matchpoint», σε σκηνοθεσία Γούντι Άλεν
Τρίτη 28 Αυγούστου 2012, «Τι έκανες στον Πόλεμο, Θανάση;», σε σκηνοθεσία Ντίνου Κατσουρίδη
Πέμπτη 30 Αυγούστου 2012 «Η Φωνή του Φεγγαριού», σε σκηνοθεσία Φεντερίκο Φελίνι.

Ώρα προβολών 21.30μ. μ. Ελεύθερη Είσοδος

Η ανοδική πορεία του Γιώργου Ζώη συνεχίζεται με τους «Τίτλους τέλους»

Ακόμα μια ελληνική επιτυχία στον κινηματογραφικό χώρο σημειώθηκε σήμερα αφού όπως ανακοίνωσε το φεστιβάλ Βενετίας, η μικρού μήκους ταινία «Τίτλοι τέλους» του σκηνοθέτη Γιώργου Ζώη επελέγη για να προβληθεί στο τμήμα Orizzonti της 69ης Κινηματογραφικής Μόστρα που θα πραγματοποιηθεί από τις 28 Αυγούστου ως τις 8 Σεπτεμβρίου. Δεν είναι η πρώτη φορά που η Μόστρα φιλοξενεί τον σκηνοθέτη. Ως γνωστόν η εξέχουσα πορεία του «Casus belli», προηγούμενης ταινίας του Ζώη, ξεκίνησε από το φεστιβάλ Βενετίας το 2009.

Η ταινία του Ζώη είναι η μοναδική ελληνική παρουσία στην εφετινή Μόστρα, της οποίας το διαγωνιστικό πρόγραμμα εμφανίζεται αρκετά μειωμένο με 17 μόλις τίτλους. Ανάμεσά τους η τελευταία ταινία του Τέρενς Μάλικ «To the wonder» με την Ρέιτσελ Μακ Ανταμς και τον Μπεν Αφλεκ, το «Spring speakers» του Χάρμονι Κοράιν με τον Τζέιμς Φράνκο, το «Passion» του Μπράιαν Ντε Πάλμα, επίσης με την Μακ Ανταμς αλλά και η τελευταία ταινία του Μάρκο Μπελόκιο«Bella addormentata» όπου πρωταγωνιστεί ο Τόνι Σερβίλο, βασικός ηθοποιός στην ανολοκλήρωτη ταινία του Θόδωρου Αγγελόπουλου «Η άλλη θάλασσα»