Haris Alexiou and Dimitra Galani in a dialogue about their art
A dressing room that had more art in it than it can "handle": Haris Alexiou and Dimitra Galani in the same place. The occasion is the shows entitled "In blue velvet" which start at Pallas, with the artistic editing of Lina Nikolakopoulou, next friday. The reason is the fact that we would be talking to two women for whom it is practically impossible to find even a Greek who does not consider them to be among the best in the art of music in Greece. Trying to find out about them through an interview and presenting to the world something they don't know about them would be a mistake. THE,what they are as artists is there and it exists in their songs. The truth, Nevertheless, is that we should deeply appreciate people who always do more than they promise. And in this interview they gave us more than their "sizes" promise.
It is impressive that your value in the Greek musical reality is constantly increasing. This happens even when you are not presenting anything new, just through your past jobs. How do you judge this?; Haris Alexiou: "For me, the first thing that comes to mind as a reason is that we haven't changed. We continue to passionately love what we do and continue to search for its beauty. So you start a new job, while you aim for the absolute, one hundred percent, you finally find that you have arrived, no matter how hard you try, in the 70, in the 80 percent and you always say “ah, I didn't make it as perfect as I would have liked". The public sees your work as wonderful, but you have a feeling of dissatisfaction with the result. Sorry for speaking in the plural, but I know that Dimitra does this too, this is it".
This does not mean art; Never assume that there is a "seventh day" and never assume that everything is okay; Dimitra Galani: "People who are devoted to their art have the enormous privilege that for them time does not exist. Art is a constant study, and the moment you think you are wise in what you do, then you will go home. I, Well, and I see this in Haroula as well, I haven't reached that point yet. We both feel like we're still expecting something from ourselves.".
Is this how the Greek artists lost the ball?, but also the entire Greek society; We saw too many walking around with a raised eyebrow of boasting that they had created "nothing".A.A.: "If your only concern is to become known and 'famous', then you are anxious about what you will do to achieve this. These people think they can raise the eyebrow you mentioned. I will tell you something that is not very positive for myself, because it bothers me already. I have, Well, always a feeling of inferiority and I don't understand anymore what is so important that I do and people admire me so much. I have not accepted myself as much as the people who admired and loved me have accepted me. Maybe this on the other hand is also my rudder that makes me right the boat when needed, the gas that drives me forward".
D.G.: "Look, what he is telling you is absolutely correct, because each one of us is not aware of any of his myths. People may think of you that you are very high artistically, but inside you the opposite is true. The more you progress and reach higher levels of your art the more you shrink and become humble. At the same time you look around and see creatures of art that you admire and say "now what am I; What am I doing that is considered so important?;”».
A.A.: "On what Dimitra says, are you listening, for example, some singer whose voice takes you somewhere else and you say to yourself: "I've never been able to do this thing". And I'm not talking about Callas, I'm talking about modern female singers. Or you listen to a composition and discover another world. I've been watching Fellini's movies recently, because I did the program with Nino Rota, and I was listening to the music on "8½". I was thinking 'what madness is this; How did he conceive it?;”. When, Well, you have the need and you really want to see the sizes of these artists, you feel very small there. There arises the need to balance yourself, to distance yourself from these sizes".
D.G.: "And try. Try to touch something you admire. It's very important to still admire things fundamentally and deeply".
Since you are referring to such issues, there is the following issue with this cooperation of yours. Every artist cannot "see" his artistic size when he is on stage. You, Well, you will see each other's "size" while on stage. This will not be of much interest to you; A.A.: "When you share the stage with an artist you admire, you can only try at that time to become as good in your performance as he is and even respond to new things, which he has mastered in the meantime. Surely both Dimitra and I have mastered some things in our interpretation, since we were 25 years. I went now in the summer and heard her in concert and was enchanted. I saw another Galani, more sensitive, more passionate, something he didn't have before. She sang flawlessly in a classic way through the naturalness of her voice, but now it's like he's won five Grammys".
This year they are completed 30 years since your first collaboration. The first impression they formed of each other contained "immediacy", the present should logically contain reflection. How do they see each other after so many years?;D.G.: "On a personal level, I see Haroula exactly as I see myself. It's like observing myself over the years. The things that have changed are some small ones, minor details and for me it's literally like not a day has passed. On an artistic level, now I see a woman who is a complete artist. Sure, when the relationship of two people is as close and as absolute as ours, there is no objectivity. Everything is subjective".
A.A.: "Let me say too;».
Naturally.A.A.:“Fine. What I want to say, Nevertheless, is that the first image I have of Dimitra is from when she appeared in the summer "Princess" and she was a little girl who went out to sing wearing a kaftan and her sandals, like the ones tourists get in Monastiraki. She was a single girl, with many friends, of whom I had the impression that she was a very social creature with many company. Now, after so many years that I now know her life, that I go to her house and see her in her place, I know he is a rather lonely man who has devoted himself entirely to music. It's a kind of obsession. She is always in front of her computer listening to music or trying to discover new music and she also reads a lot. He is now a much lonelier person than,what earlier, but at the same time Dimitra is now more of a "leader" as a performer".
D.G.: "Haroula says it very correctly. I don't think there is an artist who evolves and is a creator in what they do and doesn't seek solitude. It is absolutely necessary for creation. However, to be fair, to add that I used to not be like that, I was much looser, while Haroula was like this from the beginning. You were always like this, My joy".
A.A.: "Yes, you're probably right".
You will find it very difficult not to tear up during the performance… A.A.:"We already felt the first chills when we were choosing the repertoire with Lina (Nikolakopoulou) two months ago. When Dimitra picked up her guitar and the three of us started thinking about the songs we would choose, Lina says: "I want to see you in this program, each of you coming from your home country, from her world, with the,what does she carry with her?. The one from Asia Minor and Thebes, and the other, city boy, from Athens". We just sang a few songs, he tells us: "Here is the title of the program, 'Blue Velvet'. That's what I hear".
D.G.:: "We, that is, we have already removed the handkerchiefs from the rehearsals. Now the people who come to see us will probably make it too".
And not only because he will remember again, but why will his look "clean" for today.D.G.: "The greatest loss of the age is memory. For obvious reasons, what has been lost due to the fake life we learned to live are the touches of innocence. We want to recall this memory".
And what you seek becomes memory and suggestion at the same time.D.G.: "Exactly! It is done automatically through the very material we sing. Because when they bring back this kind of memory many people together, then they automatically come close. At this point I want to say that an attempt is being made – I'm sorry to say, and by some media – to find a huge rubber band that will erase the memory as if there was no past, only one present, which suddenly fell from the sky. I think redefining who we are and where we are is absolutely necessary. This is exactly what we do in this material that we have chosen. This restoration of memory and the redefinition of things is also our need. Haroula and I are not two heads cut off from Greek reality. Ποτέ δεν υπήρξαμε κάτι τέτοιο».
A.A.: «Μαζί. Αυτή η λέξη είναι τόσο σπουδαία για μένα, ιδίως αυτή την εποχή. Και όσο την επαναλαμβάνω αυτή τη λέξη τόσο μου ακούγεται πιο γλυκιά και πιο μοναδική: Together, together, μαζί».
Αρα τι συναίσθημα θα θέλατε να έχετε μεταδώσει στο κοινό καθώς φεύγει από την παράσταση; A.A.: «Την επιθυμία να αγαπηθούν ή, some people, να ξαναγαπηθούν».
D.G.: «Και να αγαπήσουν τον εαυτό τους, επειδή εκεί έχει χαθεί το παιχνίδι. Πάψαμε να αγαπάμε τους εαυτό μας και νομίζουμε ότι αγαπάμε τους άλλους. Πρέπει να ξαναβρούμε την κλίμακά μας. Χάσαμε την κλίμακά μας. Μπήκαμε σε μια τεράστια “υλιστική πατάτα”, όπου η ζωή είναι μόνο νούμερα. Ενώ ζούμε σε μια χώρα η οποία είναι μεν μια κουκκίδα στον χάρτη, αλλά είναι ένα θαύμα και η ωραιότερη στιγμή της φύσης, εμείς ξαφνικά φερόμασταν σαν να ήμασταν κάποιοι άλλοι».
Θα υπάρξουν και νέοι άνθρωποι που θα σας δουν για πρώτη φορά. Αυτοί τι θα θέλατε να πάρουν μαζί τους φεύγοντας από αυτή την πρώτη σας επαφή; D.G.: «Οποιος είναι να δει και να πάρει κάτι, θα το πάρει, θα το αισθανθεί».
A.A.: «Θα δουν πώς λιώνει η μία μέσα στην άλλη και πώς παραδίνεται η μία στην άλλη. Now, τι θα πάρουν μαζί τους φεύγοντας είναι θέμα χαρακτήρα».
D.G.: «Οι άνθρωποι λένε ότι “κάποιος τραγουδάει”. Τραγουδάω, Nevertheless, σημαίνει χτίζω έναν ολόκληρο κόσμο και τον παραδίδω στο κοινό, και μετά παίρνω πίσω αυτό που εκείνοι έχτισαν. Τη στιγμή που ανοίγει η σκηνή και πέφτει η πρώτη νότα, τότε όλοι νιώθουμε ότι έχουμε βρεθεί στο ίδιο μέρος, ανεξάρτητα από το πού ήρθαμε. Οταν αυτό το αισθανθεί ο καθένας, από εκείνον που βρίσκεται επάνω στη σκηνή μέχρι αυτόν που κάθεται πίσω στην τελευταία σειρά, τότε έχεις κάνει κάτι καλό».
Και εσείς έχετε ένα σπουδαίο όπλο απέναντι στο κοινό, γιατί ακόμη και αυτά που μας θλίβουν ή μας δυσκολεύουν τη ζωή, όταν εκφράζονται μέσα από την τέχνη, τότε μας ελκύουν και μας λυτρώνουν, έστω και προσωρινά.D.G.: «Εμείς κάνουμε μια μορφή τέχνης η οποία έχει ένα μεγάλο προνόμιο, τη μεγάλη αμεσότητα. Εκείνη τη στιγμή συμβαίνει. Ενώ ένας μεγάλος ζωγράφος την ανταπόκριση αυτού που κάνει τη βλέπει μέσα στον χρόνο. Ενας δημιουργός εισπράττει τον αντίκτυπο του έργου του αργότερα, αλλά εμείς οι ερμηνευτές τον εισπράττουμε εκεί, επιτόπου».
Οταν ξεκινούσατε υπήρχαν «ευκολίες» στο τραγούδι, αλλά τις αποφύγατε. Είναι θέμα χαρακτήρα και επιλογής; D.G.: "Yes, αλλά τώρα μιλάμε για καταστάσεις που είναι από ένα επίπεδο και πάνω, και η Χαρούλα και εγώ έχουμε αγωνιστεί για αυτό. And of course, κάναμε και λάθη, παρασυρθήκαμε, εγώ προσωπικά σίγουρα ναι, αλλά ξαναγύρισα στην πορεία μου. After all, ξέρεις ποιος είναι ο δρόμος σου και δεν μπορείς να είσαι αλλιώς, και εμείς δεν μπορούσαμε να είμαστε αλλιώς σε αυτό που λέγεται τραγούδι και μουσική».
A.A.: «Νομίζω ότι καταλαβαίνω πολύ περισσότερα από όσα μπορώ να εκφράσω και ότι έχω απρόσμενους τρόπους για να “συνεννοηθώ” με τα πράγματα. Αυτό δεν γίνεται μόνο μέσα από το τραγούδι, δεν φτάνει μόνο το τραγούδι. Για να ανοίγει η βεντάλια της ψυχής σου, πρέπει να είσαι ευαισθητοποιημένος και σε άλλα πράγματα. Η φωνή να ξέρετε ότι κουβαλάει μνήμη και αν δεν έχει έργο ζωής μέσα της, τότε είναι μια άδεια φωνή και δεν μπορεί να εκφράσει, μπορεί απλώς να τραγουδήσει. Οταν άκουγες τη Μοσχολιού να σου λέει “Τα τρένα που φύγαν”, ένιωθες ότι αυτή τα “έβλεπε” τα τρένα, ακόμη και αν δεν είχε δει ποτέ της τρένο. Η γυναίκα αυτή σε έκανε να βλέπεις όλο το “έργο”. Αυτό είναι που θαυμάζω και ζηλεύω σε έναν ερμηνευτή. Δεν με νοιάζει καθόλου αν θα πιάσω μια άπιαστη νότα. Υπάρχουν τραγουδιστές που σχεδόν μιλάνε και οι οποίοι μπορεί να με συγκινήσουν πολύ περισσότερο από έναν άρτιο τενόρο. Εφυγα, δεν ξέρω πού πήγα τώρα. Ποια ήταν η ερώτηση;».
Δεν έχει σημασία. Πάντως αυτή ήταν η απάντηση.D.G.: «Αυτό που είπε η Χαρούλα είναι ακριβώς έτσι. Για να γίνεις πραγματικά καλός στην τέχνη σου, σε οποιαδήποτε τέχνη του κόσμου, χρειάζεται μια πνευματικότητα την οποία την κατακτάς. Για να πάρει η τέχνη σου μιαν άλλη διάσταση, πέρα από το όποιο ταλέντο έχεις, θέλει μια πνευματικότητα που πρέπει να την κατακτήσεις. Εχω γνωρίσει ανθρώπους εντελώς αγράμματους, των οποίων η πνευματικότητα με ξεπερνούσε και με καθήλωνε».
Η ζωή κατακτιέται με την αμεσότητα πολύ περισσότερο από ό,τι με τη γνώση. Συμβαίνει το ίδιο και με την τέχνη; A.A.: «Παρ’ ότι φοβάμαι ότι η μία επαναλαμβάνει τα λόγια της άλλης, θα σας πω ότι τα πάντα γίνονται μέχρι εκεί που δεν μπαίνει το μυαλό, γιατί με το μυαλό δεν μπορείς να κατακτήσεις τίποτε. Δηλαδή άκουγα τη γιαγιά μου να τραγουδάει, μια λούμπεν γυναίκα η οποία δεν ήξερε τίποτα, και αυτό που κουβαλούσε η φωνή της ήταν η Βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας. Αν το σκεφτείς, ήταν όλοι οι λαϊκοί τραγουδιστές μας άνθρωποι με σπουδές; Ηξεραν την άσκηση της φωνής και τέτοια πράγματα; Δεν είχαν καν τη δυνατότητα να έρθουν σε επαφή με τον έξω κόσμο, και ίσως γι’ αυτό παρέμεναν τόσο αυθεντικοί. Δεν τους αλλοτρίωνε η τόση πληροφορία που υπάρχει σήμερα. Τώρα πατάς ένα Google ή ένα YouTube και είσαι παντού».
D.G.: «Εμείς οι δύο είμαστε δημιουργοί, αλλά κυρίως είμαστε ερμηνεύτριες, και μάλιστα πολύ τυχερές, διότι βρεθήκαμε σε μια υπέροχη εποχή του ελληνικού τραγουδιού και άνθρωποι πολύ σημαντικοί έκαναν τραγούδια για τη φωνή μας».
Αρα η πολλή και εύκολη πληροφορία διευκολύνει ή δυσκολεύει τα σημερινά νέα παιδιά, τα αποπροσανατολίζει κάπως από το να γίνουν πραγματικοί καλλιτέχνες;D.G.:«Εγώ το θεωρώ πολύ θετικό, έχω πάθος και “λούζομαι” με όλη αυτή την πληροφορία που μπορεί να έχεις σήμερα ενώ κάθεσαι στην καρέκλα του σπιτιού σου. Μου έχει ανοίξει πεντακόσιους κόσμους ακόμη, πέρα από τον δικό μου».
A.A.: "Yes, αλλά εσύ, Δήμητρά μου, έχεις τον πολιτισμό σου πια και έχεις χαράξει τον δρόμο σου. Ξέρεις προς τα πού να πας εσύ και δεν σε πάει αυτό όπου να ’ναι. Δεν σου δίνεται ένας κόσμος που δεν τον ξέρεις και (δεν ξέρεις) προς τα πού να πας. Ηδη έχεις χαρακτήρα. Για τα παιδιά, Nevertheless, που δεν έχουν ακόμη διαμορφώσει χαρακτήρα και δεν έχουν βρει την ταυτότητά τους, δεν είμαι σίγουρη αν είναι καλό».
D.G.: «Εχει πολύ δίκιο η Χαρούλα σε αυτό που λέει. Εχεις πάρα πολύ δίκιο».
A.A.: «Εγώ αισθάνομαι τυχερή που στη νεότητά μου δεν είχα όλο αυτό το τεράστιο πεδίο πληροφοριών και μπορούσα να κεντράρω στον Τσιτσάνη, τη Μαρίκα Νίνου, τον Χατζιδάκι, τον Θεοδωράκη. Δεν μου ήταν καθόλου απαραίτητο και δεν έπρεπε οπωσδήποτε να ξέρω και την Ντάφι».
D.G.: «Τώρα στα παιδιά λείπει η πληροφορία της δικής τους ταυτότητας και ψάχνονται αλλού».
A.A.: «Και αυτό ξεκινά από την οικογένεια. Τρώνε οι άνθρωποι τώρα παρέα στα σπίτια τους; Συνεννοούνται μεταξύ τους; Οταν κάθονται να φάνε μαζί, στο τραπέζι υπάρχουν πέντε κινητά με τα οποία μιλάνε με άλλους. Και εγώ που έχω έναν γιο 29 χρόνων συχνά αναρωτιέμαι πόσα έχω καταφέρει να του προσφέρω».
Ωραία. Και επειδή η ψυχή κουράζεται από οποιαδήποτε ομοιομορφία, ακόμη και αν αυτή είναι η απόλυτη ευτυχία, πείτε μου κάτι που σας τη «σπάει» στην άλλη. Δεν τα βλέπετε όλα μαγευτικά, so; A.A.: «Εχει εμμονές και τα παίρνει όλα πολύ βαριά. Είναι τόσο παθιασμένη με μερικά πράγματα, που μερικές φορές δεν μπορώ να την παρακολουθήσω. Μπαίνει μέσα και ρίχνει κουτουλιές στον τοίχο. Αλλά επειδή την ξέρω τώρα πλέον, γελάω με αυτό».
D.G.: «Η Χαρούλα είναι πιο σφαιρική από εμένα στην αντιμετώπιση των πραγμάτων, είναι πιο ανατολίτισσα. This, όταν με πιάνει η τρέλα μου, με εκνευρίζει, γιατί εγώ είμαι πολύ μονοκόμματη, πολύ παρορμητικά αδέξια στην αντιμετώπιση κάποιων καταστάσεων και μερικές φορές γίνομαι αγενής χωρίς να το καταλαβαίνω».
Στον χρόνο, όπως και στη φύση, υπάρχει μια «αριστοκρατία» και μια δικαιοσύνη η οποία επικρατεί στο τέλος. That is, ανεξάρτητα από το πόσο χρόνο θα πάρει, στο τέλος οι άριστοι είναι αυτοί που επικρατούν. Η δική σας συνεργασία είναι μια απόδειξη της «αριστοκρατίας» και της δικαιοσύνης του χρόνου; A.A.: “Ah, πολύ μου αρέσει αυτό που ακούω».
D.G.: «Χαίρομαι πολύ που το λέτε αυτό, γιατί η συνεργασία μας προέκυψε τόσο απλά, όπως απλά μάς προέκυψαν στα προηγούμενα χρόνια όλα όσα κουβαλάει η καθεμία μας. Εμένα όχι απλώς με κολακεύει, αλλά με επιβεβαιώνει κιόλας».
Η Χάρις Αλεξίου και η Δήμητρα Γαλάνη θα δώσουν 15 representations, με τίτλο «Σε μπλε βελούδο», στο Παλλάς (Βουκουρεστίου 5), από την Παρασκευή 13 January, στις 21.00.